• سه شنبه ۱۳ شهریور ماه، ۱۳۹۷ - ۱۰:۲۰
  • دسته بندی : علمی و آموزشی
  • کد خبر : 976-986-5
  • خبرنگار : 49021
  • منبع خبر : ----

استادیار هواشناسی کشاورزی مطرح کرد

بارش‌های شدید رگباری؛ شمشیری دو لبه برای کشاورزی

استادیار هواشناسی کشاورزی گفت: بارش‌های شدید رگباری همچون شمشیری دو لبه برای کشاورزی محسوب شده و هم فواید و هم مضراتی برای این صنعت دارند.

رضا نوروز  ولاشدی  در گفت و گو با ایسنا مازندران، در مورد تعریف و علت بارش‌های رگباری اظهار کرد:به طور کلی رگبار   به بارندگی‌هایی با حجم زیاد و در زمان اندک گفته می‌شود؛ در فرهنگ عامه رگباربارانی است که قدری ببارد و بعد بایستد، به عبارتی باران تند و درشت قطره که غالباً مدت آن کوتاه باشد .


*تعریف و علت بارش‌های رگباری

وی با بیان این که رگبار در علوم جَوّی (هواشناسی) بارشی است که از ابر همرَفتی همراه با آغاز و پایان ناگهانی و تغییر سریع در شدت آن رخ دهد، یادآور شد: اصولا به دلیل وجود رطوبت کافی در لایه های فوقانی جو و جریان های همرفتی تشکیل و گسترش ابرهای توفان‌زا (کومولونیمبوس) منجر به وقوع بارش‌های رگباری به همراه رعد و برق می شوند.


نوروز  با اشاره به این که ابرهای کومولوس به طور ویژه به‌صورت تنوره­ای با ارتفاعی در حدود 3.2 تا 8 کیلومتر در آمده ­و وقتی به این ارتفاع برسند تولید باران یا رگبار می­ کنند، تصریح کرد: مهم‌ترین خصوصیت این ابر تولید رعد و برق و تگرگ به وِیژه در مناطق کوهستانی است، به این دلیل به این نوع ابرها، توفان‌های تندری نیز می­ گویند.

عضو هیئت علمی گروه مهندسی آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری افزود: در ابر کومولوسی که به مرحله تکامل رسیده و اصطلاحاً کامل شده است، قسمت بالای ابر به خاطر وجود بادهای شدید در ارتفاعات بالا پهن شده و در جهت حرکت باد قرار می­گیرد و به شکل سندان در می­آید؛ هنگامی که ابرهای گل کلمی شکل شرایط تشکیل بارش را در خود داشته باشند به آن ها ابرهای کومولونیمبوس گویند.

  *انواع الگوهای بارشی

وی در مورد الگوهای جوی بارش یادآور شد: الگوهای مختلف بارش به سه دسته کلی با نام های بارش‌های کوهستانی ( Orographic )، بارش‌های جبهه‌ای ( Frontal Precipitation )، بارش‌های همرفتی ( Convective Precipitation ) تقسیم می‌شوند.

نوروز با بیان این که توده هوا نقش برجسته ­ای در وضعیت هوا در نواحی ساحلی و دریاهای مناطق استوایی و گرمسیری دارد، خاطرنشان کرد: وقتی در مناطق استوایی، هوا ساکن می شود، دما و رطوبت آن بالا می­رود؛ در این گونه توده هوا، ابرهای کومولوس، همراه با طوفان‌های تندری مکرر به وجود می­آید.

وی افزود:زمانی که هوای استوایی از مناطق خشکی عبور می­ کند چون اثر گرم شدن زمین توسط خورشید دمای سطح خاک در عصر به حداکثر می­رسد در نتیجه در این وقت روز ابرهای ستونی کومولوس و کومولونیمبوس، همراه با رگبار به وجود می­آید.

استادیار هواشناسی کشاورزی تصریح کرد: در سطوح دریاها، افت دما در طول شب افزایش یافته و شرایط ناپایداری لازم برای رگبارهای تندری فراهم می­شود، به خاطر وجود رطوبت مطلق زیاد در هوای نواحی ساحلی که در دهه اخیر با افزایش گرمایش جهانی با روزهای داغ بیشماری همراه شده منجر به ایجاد الگوهای بارشی بسیار شدید گردیده است.

وی  افزود: از نظر علم آمار نیز بررسی ها نشان می دهد تغییر میانگین و واریانس در توزیع آماری بارش‌ها احتمال وقوع رخدادهای فرین (حدی) یعنی بارش های شدید و سیل آسا  را به طور چشمگیری افزایش خواهد داد.

نوروز  با اشاره به این که اگر یک توده هوا در مسیر حرکت خود مجبور به صعود از کوه گردد به هنگام بالا رفتن تحت تاثیر گرادیان قائم درجه حرارت سرد شده و پس از رسیدن به نقطه چگالش تولید بارندگی می­کند، خاطرنشان کررد: به این نوع بارندگی‌ها بارش‌های کوهستانی گفته می­شود، این نوع بارش اکثراً در کوهستان‌های مرتفع شکل می­گیرد.

وی با اشاره به این که چنانچه سرد شدن هوا در اثر تلاقی دو توده هوای مختلف باشد تولید بارآن‌هایی می­کند که توام با بادناکی است و چون مرز بین دو توده جبهه نام دارد این بارش‌ها را بارش‌های جبهه‌ای گویند،بیان کرد: این نوع بارش‌ها بسته به نوع جبهه ممکن است طولانی مدت یا بلند مدت باشد، در کل می­توان گفت بارش در جبهه‌های گرم طولانی مدت و در جبهه‌های سرد به‌صورت رگباری و کوتاه مدت است.

عضو هیئت علمی گروه مهندسی آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری  با اشاره به این که بسیاری از بارندگی‌های مناطق گرم جهان به دلیل شرایط محلی است که نمی ­توان موقعیت آن‌ها را در نقشه­های جهانی هواشناسی مشخص نمود، افزود: توده‌های گرم دریایی در هنگام عبور از سطح زمین به تدریج گرم شده و به بالا صعود می­کنند تا جایی که به اندازه کافی سرد شده و به نقطه شبنم می­رسند، این نوع بارش‌ها را بارش‌های همرفتی گویند؛ رگبار نمونه بارز این نوع بارندگی است.

وی خاطرنشان کرد: در وضعیت آب­و­هوایی ایران هر سه نوع بارندگی را می­توان مشاهده کرد، بارش‌های زمستانی بیشتر جبهه‌ای و رگبارهای کوتاه مدت بهاری عمدتاً از نوع همرفتی هستند.

نوروز  با اشاره به این که با توجه به وضعیت اقلیمی و توپوگرافی نواحی ساحلی دریای خزر به‌ویژه استان مازندران هر سه شرایط و الگو در طول سال جهت وقوع بارش‌های رگباری مشاهده می‌شود، تصریح کرد: بارش های رگباری پیش رو در ساعات بعد از ظهر به دلیل ویژگی های جوی در منطقه از نوع همرفتی و کوهستانی بوده و در ساعات بعد از ظهر به همراه رگبارهای پراکنده و گاهی در مناطق کوهستانی با شدت بیشتری همراه خواهد بود.

وی با اشاره به این که بارندگی در سطح کره زمین دارای تغییرات مکانی ( spatial ) و زمانی ( temporal ) است، تصریح کرد: به طور کلی از لحاظ مکانی بارش در روی اقیانوس‌ها و دریاها زیاد و هر چه از اقیانوس و دریاها دورتر شویم از مقدار بارندگی سالانه کاسته می­شود.

استادیار هواشناسی کشاورزی با یادآوری این نکته که به لحاظ زمانی نیز مقدار نزولات جوی دستخوش نوسانات مختلف است که عبارتند از، نوسانات دراز مدت، نوسانات دوره­ای و نوسانات نامشخص (تصادفی) ست، بیان کرد: امروزه به طور قطع به یقین مجامع علمی بین المللی اثر تغییر اقلیم و تغییرات دما و بارش متاثر از آن را در جهان که منجر به ایجاد سیلاب‌های ویرانگر و خشکسالی‌های شدید شده را تایید نموده اند.

تغییرات بارندگی و تغییر اقلیم

وی افزود:  پژوهش‌های علمی متعددی نیز وجود دارند که خبر از تغییر الگوی بارش از نظر زمانی و مکانی در نوار ساحلی کرانه خزر می دهد.

نوروز تصریح کرد:برخلاف تصور عمومی افزایش دما حاصل از تغییر اقلیم جهانی منجر به افزایش تبخیر در نوار ساحلی خزر و ایجاد شرایط رطوبتی مناسب برای تشکیل بارش‌های رگباری عصرگاهی در منطقه شده است،  اما به دلیل جابه جایی زمانی نسبت به گذشته اقلیمی تغییرات قابل ملاحظه‌ای در مقدار، شدت و توزیع زمانی آن رخ داده است.

وی در مورد اهمیت بارش‌های رگباری در کشاورزی و تامین آب اظهار کرد:بارش‌های شدید رگباری همچون شمشیری دو لبه عمل می کنند، چنانچه شرایط آبخیزداری در حوضه آبریز مدیریت گردد، پوشش گیاهی مناسب و دیگر عوامل و شرایط می تواند منجر به تامین آب (بخش کشاورزی آب بندان‌ها و سدهای کوچک و بزرگ)، تغذیه سفره آبهای زیر زمینی و ذخیره در خاک (قابل استفاده در بخش کشاورزی) گردد.

*آسیبهای بارش رگباری و اثرات آن بر خاک

عضو هیئت علمی گروه مهندسی آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری  در خصوص آسیب های بارش رگباری و اثرات آن بر خاک گفت:در مواقع بارندگی و نفوذ آب به داخل خاک فاصله بین ذرات خاک، از آب پر شده و گازهای موجود در آن به خارج رانده می­ شوند و سپس به تدریج که آب به اعماق خاک نفوذ می ­کند و یا تبخیر می­ شود، فضای خالی شده از هوا پر می­ گردد.

وی افزود:علاوه بر موارد فوق، شدت تبادل گاز بین نیوار و خاک به بافت خاک نیز بستگی کامل دارد و هرچه این بافت ریزتر باشد تبادل گازی دشوارتر انجام می­گیرد و به همین دلیل است که تشکیل قشر خاک رس(سله) روی زمین های کشاورزی زیانبخش بوده و در مواقعی که این لایه تشکیل می­گردد باید آن را شکست تا تهویه خاک به خوبی انجام گیرد.

نوروز با اشره به این که توالی رگبارها بر مبنای فواصل زمانی از یکدیگر میزان نفوذپذیری آب در خاک را تحت تاثیر خود کنترل نموده و موجی تشکیل رواناب با شدت و ضعفی متفاوت خواهد شد، اظهار کرد:بارش‌های شدید منجر به وقوع رواناب‌های سنگین در صورت عدم وجود پوشش گیاهی مناسب می شوند.

وی خاطرنشان کرد:یکی از اثرات زیانبخش رگبارهای شدید، انتقال رسوب ناشی از رگبار و تشکیل فرسایش بین‌شیاری خاک در طبیعت است، در طی رگبارهایی با شدت متفاوت مقدار فرسایش بین شیاری نیز تحت تاثیر آن و نوع پوشش و جنس خاک متفاوت خواهد بود.

  نوروز تصریح کرد:بارش های رگباری به همراه رعد و برق بخشی از اکسيژن و نيتروژن نیوار را به هم در می‌آمیزد و به ترکيبات شيميائی تبديل می کند که اکسيد نيتروژن ناميده می شود، اين ترکيب شیمیایی مفید با آب باران ترکيب شده و اسـيـد ضـعـيفی را شکل می دهد و در نهایت بر زمين سقوط می کند و در خاک به نيترات تبديل می شود.

وی افزود: نيترات نيز در کشاورزی،تغذيه ای حیاتی بـرای محصولات کشاورزی و پوشش گیاهی محسوب می شود؛ کسانی که با کشت سر و کار دارند و يا منافعی در اين زمينه دارند، از وقتی با اين مقوله آشنا شوند، به رعد و برق و بارش رگباری در پی آن چشمداشت ویژه ای خواهند داشت، يعنی برای بهره وری و برخورداری بـيـشـتـر از محصولات بـه بارش رگباری و رعد و برق موجود در آن امیدوار خواهند شد.

عضو هیئت علمی گروه مهندسی آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری یادآور شد: با حفظ پوشش گیاهی، خاک و آب و البته مدیریت صحیح منابع و استفاده از پیش‌بینی‌های به هنگام بارش‌های رگباری می توان از این منبع لایتنهایی پروردگار به درستی بهره جست، به هر حال با مدیریت یکپارچه و صحیح بین عوامل مختلف سازمانی درگیر می توان نهاده‌های با ارزش طبیعی نظیر آب، خاک و هوا را در کرانه جنوبی دریای خزر در راستای توسعه پایدار حفظ نمود.

 


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: